Kunstenares Karien Heijtlager probeert te slagen in ballingsoord Napoleon

Overleven op Elba is een kunst

door Hans Geleijnse (GPD)
Haar werkplek op het dak van het zestiende-eeuwsw Forte Inglese biedt ee adembenemen uitzicht. Aan de voeten van Karien Heijtlager ligt het pittoreske havenstadje Portoferraio, overgoten door een milde najaarszon. In de baai een eilandje met vuurtoren, op de achtergrond de groen beboste hellingen van Elba en zo ver het oog reikt de grijsblauwe zee. „Hier werken is geweldig“, zegt de 43-jarige blonde beeldhouwster.

Karien, in Hilversum geboren, na jaar jeugd in ‚Eindhoven en Rotterdam Utrechtse geworden, belandde eind vorig jaar op Elba. Twee jaar geleden ontmoette ze tijdens een vakantie op de Canarische Eilanden de man van har dromen, Birger, een duitse zeilschoolhouder die al tien jaar op Elba werkt. Ze is inmiddels met hem getrouwd.
„Zonder Birger zou het niet in me zijn opgekomen om naar Elba heen te gaan. M’n vertrek uit Nederland was geen vlucht, maar het was wel fijn om er weg te gaan.“ Ze was er het onderwijs én de overzichtelijkheid van het leven een beetje zat: na de pedagogische academie voor de klas, een mislukt huwelijk, daarna de richting van haar talent voor tekenen en vormgeving gezocht met een studie aan de Utrechtse kunstacademie. Leven van de kunst is moeilijk, dus bleef ze het beeldhouwen combineren met het geven van Nederlands en creatieve vakken aan de Alfonso Corti-school voor gehandicapte kinderen in Utrecht.

Karien: „Ik arriveerde met de veerboot bij zonsodergang in Portoferraio. Prachtig.“ De eilandbewonders bleken vriendelijk. Ze leerde collega’s kennen die het leeegstaande, vervallen Forte Inglese (Engels fort) hadden gekraakt om er ateliers te vestigen. Zolang de autoriteiten het gedogen heeft ze er een werkplek. Na aankomst moest de taal worden gelleerd en goede huisvesting gezocht. Om mensen te leren kennen bezocht ze intensief de cafés van Portoferraio, een van de acht dorpen op het eiland. Ze volgde een inburgerings die was opgezet voor op Elba belandde Thaise vrouwen. Karien wilde niet economisch afhakelijk zijn van haar echtgenoot. Dus verdiende ze bij door boten schoon te maken en op te treden als gids.

Zegen en vloek

De toeristen zijn een zegen en een vloek voor haar. `s Zomers zijn er minstens tien keer zoveel als de dertigduizend eilandbewoners. Elba is dan mudvol, lopen in de straatjes van Portoferraio of autorijden over de smalle slingerwegen op het eiland een bezoeking, om nog maar te zwijgen van het lawaai.
Een betaalbar huurhuis vinden is nog niet gelukt. Wat leegstaat wordt verkocht of tegen exorbitante prijzen aan vakantiegangers verhuurd.
Wonen komt neer op ‘kamperen’ met Birger in een kamer van een huis buiten Portoferraio.
Toeristen kopen echter ook haar fraaie bronzenbeeldjes op de markt en bij de exposities van haar werk bij galerieën. Karien leerde een Duitse professor kennen die haar in contact bracht met een galerie in Keulen. “Elba is een eiland, heeft beperkingen. Er is hier weinig cultuur, darvoor moet je op het vasteland zijn.”
Ze opende op internet de site http://www.kunstzinnig.net waarop haar werk is te zien. Na lessen in Bilthoven door de Amsterdamse docente Ingrid Peijl en een stage bij beeldhouwer Kees Verkade in Monaco maakte ze op Elba de overstap van abstracte vormen naar figuratieve. Ze is zeer productief. “Je staat hier voortdurend voor verrassingen. Niet dat calvinistische, alles ademt genieten van het leven. Neem alleen de liefde waarmee ze eten klaarmaken, ermee omgaan als een kunstwerk. Een openbaring.”
De andere kant van de medaille: Italianen mogen extravert lijken en veel lawaai maken, echt contact maken, bij ze thuis komen blijkt moeilijk, evenals afspraken maken. Uitzonderingen daargelaten vindt ze de mannen, na de aanvankelijke plezierige verrassing van hun galant en complimenteus zijn, naar overdrijving neigende watjes (‘moederkindjes waar m’n broek van afzakt’). Vrouwen vaak niet zelfstandig zoals zij dat gewend is.

“In Nederland heb ik weinig meer te zoeken. Af en toe even overwippen, wat zaken regelen, mensen zien, van een lekker tapbiertje genieten en dan weer snel terug. Mijn bestaan en toekomst liggen hier.” De slanke, rijzige Nederlandse is inmiddels een vrij bekende verschijning op Elba. Ze werd er door de krant en een tv-station geïnterviewd. Toch zijn er ook zorgen. Zal het toch wat geïsoleerde leven op het eiland waar Napoleon als balling verbleef blijven sporen met haar karakter.
“Ik ben een vrijbuiter, houd van verandering, als ik me beperkt voel word ik een kreng.”
Ze vraagt het zich hardop af. Dan op besliste toon:
“Ik wil hier slagen als kunstenares.”